సంగీత రత్నాకరము-శ్లోకాల వివరణ/8.3

ప్రారంభం	1.పదార్థ.	2.పిండోత్పత్తి.	3.నాద.	4.సాధారణ.	5.గ్రామ.	6.వర్ణా.	7.జాతి	8.గీత.

గీత స్వరగతాధ్యాయము- గీత ప్రకరణము

1. షడ్జమము - స
2. శుధ్ధ రిషభము - రి1
3. చతుశృతి రిషభము - రి2
4. షట్శృతి రిషభము - రి3
5. శుధ్ధ గాంధారము - గ1
6. సాధారణ గాంధారము - గ2
7. అంతర గాంధారము - గ3
8. శుధ్ధ మధ్యమము - మ1
9. ప్రతిమధ్యమము - మ2
10. పంచమము - ప
11. శుధ్ధ దైవతము - ద1
12. చతుశృతి దైవతము - ద2
13. షట్శృతి దైవతము - ద3
14. శుధ్ధ నిషాదము - ని1
15. కైశికి నిషాదము - ని2
16. కాకలి నిషాదము - ని3

ఇవి వీణలో తెల్లటి గుర్తుల ద్వారా సూచింపబడతాయి. ఈ శృతి భేదాలలో ఉచ్చారణకు దగ్గరగా వున్న శృతులను ఉదాత్త, అనుదాత్త స్వరభేదాలతో పలుకుతూ ఒకటి రెండు స్వరాలు ప్రధానంగా పాడేది వైదిక గానం. ఇప్పటికీ వేదాలను 2 లేదా 3 స్వరాలతో మాత్రమే పాడతారు.

ముందు చెప్పిన శ్లోకం (8.1) వైదిక మార్గంలోనిది కనుక స ప స లైన శుధ్ధ స్వరాలు ప్రధానంగా రి గ మ ద ని స్వరాలు అంశ స్వరాలుగా స్వరపరచబడింది.

ప్రధానమైన శృతులు 22. కాని ప్రస్తుతం వీణలో మనం ఉపయోగిస్తున్న ప్రధానమైన శృతులు మాత్రమే. ఆ శృతులను, స్వరస్థానాలకు ఇమిడ్చే పథకం 72 మేళకర్తల పథకం. ఈ పథకంలో 12 చక్రాలున్నాయి. ఒక్కొక్క చక్రంలో 6 రాగాలున్నాయి.

64 శ్లోకం

ఆర్షభ్యాంతుడ్రయోఅంశాస్స్యుఃనిషాదర్షభదైవతైః

65 శ్లోకం

ద్విశ్రుత్యోః సంగతిః శేషైర్లంఘనం పంచమస్యచ

షాడవంషడ్జలోపేనసపలోపాదియౌడువమ్

66 శ్లోకం

మూర్ఛనాపంచమాదిశ్చ తాలశ్చత్పులోరుతః

అష్టౌకలాభవంతీహవినియోగస్తు పూర్వతత్

ఈ శ్లోకాలలో అప్పటి పధ్ధతి ప్రకారం ఒకే తీగను రకరకాలుగా కంపింప జేసి వేరువేరు ధ్వనులను పలికింపజేసే పధ్ధతి తెలియజేయబడింది. దీనినే తరువాత 'గమకవరీక' పధ్ధతిగా అభివృద్ధి పరచారు. స్వరాన్ని రంజింపజేసే పధ్దతిలో తీగను మీటే పధ్ధతిలో రకరకాల భేదాలని దశవిధగమకములు అంటారు. ఈ 10 రకాలైన గమకాలు, వాటి పేర్లను, పధ్ధతులు ఈ క్రింద ప్రస్తావించాను. అవి - 1) కంపితము, 2) లీనము, 3) ఆందోలితము, 4) ప్లావితము, 5) స్ఫురితము, 6) తిరుపము, 7) ఆహతము, 8) వళి లేదా సుడి, 9) ఉల్లసితము, 10) గుంఫితము

మూలాలు

తరువాత పేజీ 8.4