సంగీత రత్నాకరము-శ్లోకాల వివరణ/7.2
11వ శ్లోకం నుంచి 20వరకు
[మార్చు]
11
షాడ్జికామధ్యమాభ్యాంతుజాయతేషడ్జమధ్యమా
గాంధారీపంచమాభ్యాంతుజాతాగాంధారపంచమీ
షడ్జము+ మధ్యమము = షడ్జమధ్యమ
గాంధారము + పంచమి = గాంధారపంచమి
12-13
గాంధార్యాబర్షభిభ్యాంజాతిరాంధ్రీప్రజాయతే
షాడ్జీగాంధారికాతద్వధ్ధైవతీమిలితాస్త్విమాః
షడ్జోదీచ్యవతీంజాతింకుర్యుఃకార్మారవంపునః
ఉత్పాదయంతినైషాదీపంచమ్యార్షభికాయుతాః
గాంధారి + ఆర్షభి = ఆంధ్రి
షాడ్జి + గాంధారి + ధైవతి = షడ్జోదీచ్యవతి
నైషాది + పంచమి + ఆర్షభి = కార్మారవి
14
నందయంతీంతుగాంధారీపంచమమ్యార్షభికాయుతాః
గాంధారీధైవతీషాడ్జీమధ్యమేతియుతాస్త్విమాః
గాంధారి + పంచమి + ఆర్షభి = నందయంతి
గాంధారి + ధైవతి + షాడ్జి + మధ్యమ = గాంధారోదీచ్యవ
15
గాంధారోదీచ్యవాంకుర్వుర్మధ్యమోదీచ్యవాంపునః
ఏతాఏవవినాషాడ్జ్యాపంచమ్యాసహకుర్వతే
ఇవే స్వరములు షడ్జమును విడిచి పంచమముతో కలిపి పాడినప్పుడు మధ్యమోదీచ్యవ
జాతియగును.
16
కుర్యుస్తారక్తగాంధారీంనైషాదీచనధైవతీ
ఆర్షభీంధైవతీంత్యక్త్వాపంచభ్యః కైశికీభవేత్
ఆర్షభి, దైవతి విడిచి మిగిలిన 5 స్వరములు కలిపి కైశికి.
గాంధారి + నైషాది + మధ్యమ + పంచమి = రక్తగాంధారి
షాడ్జి + గాంధారి + మధ్యమ + పంచమి + నైషాది = కైశికి
17
చతుస్రః షడ్జశబ్దిన్యోనైషాదీధైవతీతథా
ఆర్షభీచేతిసప్తైతాః షడ్జగ్రామస్యజాతయః
షడ్జ స్వరములు 4 ( స1 , స2 , స3 , స4 ) రి , ద ని ఈ 7 స్వరములు కలిపి
షడ్జగ్రామ జాతులు.
18-20
శేషాస్స్యుర్మధ్యమగ్రామేపూర్ణత్వాద్వధునోచ్యతే
కార్మారవ్యథగాంధారపంచమీషడ్జకైశికీ
మధ్యమోదీచ్యవేత్యేతానిత్యపూర్ణాః ప్రకీర్తితాః
షాడ్జీచనందయంత్యాంధ్రీగాంధారోదీచ్యవేత్యమూః
సంపూర్ణషాడవాఃప్రాహచతస్రః కాశ్యపోమునిః
దశావశిష్టాః సంపూర్ణషాడవౌడువితామతాః
మిగిలిన జాతులన్నీ మధ్యమ గ్రామములు.
పూర్ణములనగా 7 స్వరములు పూర్తిగా ఉచ్చరింపబడునవి. ( స రి గ మ ప ద ని )
కార్మారవి,గాంధారపంచమి,షడ్జకైశికి,మధ్యమోదీచ్యవ అను జాతులు నిత్యపూర్ణములు . అనగా
ఎల్లప్పుడు 7 స్వరములతో పాడవలసినవి.
షాడ్జి,నందయంతి,ఆంధ్రి,గాంధారోదీచ్యవ అను 4 సంపూర్ణషాడవములు. అనగా ఆరోహణమున సంపూర్ణము( సరిగమపదని ) అవరోహణము అసంపూర్ణముగా 6 స్వరములు మాత్రమే పాడవలెను. ఈ విభజన కాశ్యప ముని చేత చేయబడింది.
ఇక మిగిలిన 10 జాతులు షాడవములు ( 6 స్వరములతో పాడునవి ) ఔడువములు ( 5 స్వరములతో పాడునవి) .
తరువాతి పేజీ 7.3