సంగీత రత్నాకరము-శ్లోకాల వివరణ/6.5

51వ శ్లోకం నుండి 59 వరకు

51

స్వరైరేకోత్తరంవృధ్ధైః నహుంకారోనిగద్యతే

హ్రాదమానేప్రసన్నాంతామంద్రాదేస్తుకలామతాః

షడ్జము ద్విస్వరముగా ఆరోహణావరోహణములలో పలికినపుడు అది హుంకారమను అలంకారమగును.

సరిస , సరిగరిస , సరిగమగరిస , సరిగమపమగరిస , సరిగమపమగరిస , సరిగమపదపమగరిస , సరిగమపదనిదపమగరిస

1 3 2 స్వరములు మంద్రాది కి ప్రసన్నాంతములు అనగా షడ్జము అంతమందు కలవిగా పాడినపుడు అది హ్రాదమను అలంకారమగును.

సగరిస , రిమగరి , గపమగ , మదపమ , పనిదప

52

యదాఆరోహేఅవరోహేచస్వద్వితీయంపరిత్యజేత్

చతుఃస్వరాసమకలాతదాస్యాదవలోకితః

1 2 3 4 స్వరములు ఆరోహణము అవరోహణము పాడుట సమాలంకారము. అందు ఒక

స్వరము విడిచి పాడినపుడది అవలోకితమను అలంకారమగును.

సగమమరిస , రిమపపమరి , గపదదపగ , మదనినిదమ

53

ఏవంసంచార్యలంకారాఆరోహేణప్రదర్శితాః

ఏతానేవావరోహేణప్రాహశ్రీకరణాగ్రణీః

ఇతిసంచార్యలంకారాః

ఈ ప్రకరణంలో అన్నీ ఆరోహణమందే అలంకారములు చెప్పబడినవి. అవరోహణము కూడ ఈ విధముగనే యుండునని శార్జ్ఞదేవుడు చెప్పెను.ఇంత వరకు చెప్పినవి సంచార్యలంకారములు.

54-55

అన్యేఅపిసప్తాలంకారాగీతజ్ఞైరుపదర్శితాః

తారమంద్రప్రసన్నశ్చమంద్రతారప్రసన్నకః

ఆవర్తకస్సంప్రదానోవిధూతోఅప్యుపలోలకః

ఉల్లాసితశ్చేతితేషామదునాలక్ష్మకధ్యతే

గీతజ్ఞులు ( వాగ్గేయకారులు, లేదా సంగీతజ్ఞులు ) 7 అలంకారములను గురించి చెప్పారు.

అవి 1 తారమంద్రప్రసన్నము 2 మంద్రతారప్రసన్నము 3 ఆవర్తకము 4 సంప్రదానము 5 విధూతము. 6 ఉపలోలకము 7 ఉల్లాసితము

56

కలాస్తేషాంద్వితీయాద్యాఃపూర్వైకైకప్రహాణకః

అష్టమస్వరపర్యంతమారుహ్యాద్యవ్రజేద్యది

1 నుండి 8 వరకు స్వరములు ఆరోహణము చేసి పిమ్మట 1 వ స్వరము పాడిన అది తారమంద్రప్రసన్నము.

సరిగమపదనిస సా

57

తారమంద్రప్రసన్నోఅయమలంకారస్తదోచ్యతే

మంద్రాదష్టమముత్ల్పుత్యసప్తకస్యావరోహణే

మంద్రమైన స నుండి 8 స్వరములు అవరోహణము చేసి పిమ్మట తారము పాడిన అది

మంద్రతారప్రసన్నము.

సా సనిదపమగరిస

58

మంద్రతారప్రసన్నాఖ్యమాహమాహేశ్వరోత్తమః

ఆద్యంద్వితీయమాద్యంచద్విర్ద్విర్గీత్వాద్వితీయకమ్

1 2 స్వరములు రెండు సార్లు పలికి తరువాత 2 1 స్వరములు పాడిన ఆవర్తకమను అలంకారమగును.

ససరిరిససరిస , రిరిగగరిరిగరి , గగమమగగమగ , మమపపమమపమ, పపదదపపదప

దదనినిదదనిద

59

సకృదాద్యంయత్కలాయాంగాయేదావర్తకస్తుసః

ఏతస్యైవకలాంత్యౌదౌస్వరౌసంత్యజ్యగీయతే

ఆవర్తక అలంకారము నందు చివరి రెండు స్వరములు విడిచి గానము చేసినపుడు అది సంప్రదానమను అలంకారమగును.

ససరిరిసస , రిరగగరిరి , గగమమగగ , మమపపమమ , పపదదపప , దదనినిదద

                      తరువాతి పేజీ 6.6