సంగీత రత్నాకరము-శ్లోకాల వివరణ/2.11

101

సిరాధమనికానాంతులక్షాణి నవవింశతిః సార్ధానిస్యుర్నవశతీ షట్పంచాశద్యుతాతథా

సిరలు, ధమనులు అని చెప్పబడు రక్తనాళముల సంఖ్య 9;లక్షల 9 వందల 56.

102

దశమూలసిరాఓజో వాహిన్యోహృదయాశ్రయాః ద్వ్యంగులంచాంగులదలం యవంయవదలంతథా

పది మూలసిరలు హృదయమునాశ్రయించి ఓజస్సును వహించును.

103

గత్వాద్రుమదలస్యేవ సేవన్యః ప్రతతాదయా భిద్యంతేతాస్తదాసప్తశతాని పరిసంఖ్యయా

తీగలఅల్లిక వలె నాళములు విస్తరించినపుడు అవి సప్తశత ( 700) సంఖ్యకు చేరును.

104

తాసుజిహ్వాస్థితేద్వే ద్వేవాగ్రస జ్ఞానకారణే ఘ్రాణేగంధవహెద్వేద్వే మేషోన్మేష కృతాదృశో

అందు జ్ఞానేంద్రియములకు సంబంధించి రెండు నాలుకకు , రెండు ముుక్కుకు , రెండు కళ్లకు సంబంధించినవి.

105

శ్రోత్రయోః శబ్దవాహిన్యౌతాసుద్వే శార్జిణోదితే ధమన్యోరసవాహిన్యశ్చతుర్వింశతిరీరితాః

శబ్దమును గ్రహించునది శ్రోత్రము. (చెవి). రసవాహినులైన ధమనులు 24.

106

కుల్యాభిరికేదారాస్తాభిర్దేహోఆభివర్ధతే ఏతాః పరతిష్ఠీతానాభ్యాం చక్రనాభావరారివ

నీటికాలువలచేత పొలము పండింపబడినట్లు రసవాహినులచేత దేహము పెంపొందింపబడును. చక్కరు ఇరుసుకు పొదిగిన ఆకుల వలె అవి నాభిమూలమున పొదగబడినవి.

107

ఊర్ధ్వందశదశాధస్తాచ్ఛతస్రస్తిర్యగాయతాః ఊర్ధ్వగా హృదయంప్రాప్తాః ప్రతీయంతేపృధక్తధా

పైకి పది రసవాహినులు , కిందికి పది రసవాహినులు అడ్డముగా నాలుగు వ్యాపించి వున్నవి. పైకి పోయినవి హృదయమును చేరి హృదయము నుండి వేరుగా కనపడుతున్నాయి.

108

వాతంపిత్తంకఫంరక్తం రసంద్వేద్వే విముంచతః శబదంరూపంరసంగంధంద్వేద్వేతత్రావగఛ్ఛతః

రెండు రెండు రసవాహినులు వాతము, పిత్తము , కఫము ,రక్తము రసములకు కర్మేంద్రియములకు , రెండు రెండు చొప్పున శబ్ద స్పర్శరేఖ రస గంధములకు చేరును.

109

ద్వేద్వేచభాషణంఘోషంస్వాపంశోధంచరోదనమ్ కుర్వాతేద్వేనరేశుక్లం స్తన్యంతున్నవతస్త్రియామ్

ఊర్థ్వములైనవి భాషణము , ఘోషము , స్వాపము , బోధము , రోదనము చేయును. అధోముఖములు పురుషుని యందు శుక్లము స్త్రీలయందుస్తన్యమును స్రవింపజేయును.

110

అధోగతాఅపిత్రేథాపృథక్పక్వాశయస్థితాః ప్రవర్తయంతితత్రాద్యా దశవాతాదిపూర్వవత్

అధోముఖములైన రసవాహినులలో మిగిలినవి మూడువిధములై పక్వాశయము నుండి ముందు చెప్పిన విధముగా పది రకములైన వాయువులను ప్రసరింపజేయును.