అంతర్జాల స్వేచ్చా వనరులు/OA

స్వేచ్చా ప్రాప్త్యత

స్వేచ్చా ప్రాప్త్యత లేదా ఓపెన్ యాక్సెస్ Open Access - OA) అనేది శాస్త్రీయ, విద్యా (అకడమిక్), వైజ్ఞానిక పరిశోధనా సమాచారం (పుస్తకాలు, వ్యాసాలు, థీసిస్‌లు, డేటా మొదలైనవి)ను ఉచితంగా, ఎవరికైనా, ఎప్పుడైనా, ఎక్కడ నుండైనా చదవడానికి, డౌన్లోడ్ చేసుకోవడానికి, ప్రింట్ చేయడానికి అనుమతించడమే. అంటే, ఆ సమాచారాన్ని చదవడానికి గానీ, ఉపయోగించడానికి గానీ ఎవరూ డబ్బు చెల్లించాల్సిన అవసరం ఉండదు.

ఓపెన్ యాక్సెస్ ఆవశ్యకత

సాధారణంగా పరిశోధనా వ్యాసాలు (research articles) చాలా పత్రికల్లో (journals) ప్రచురితమవుతాయి. వాటిని చదవాలంటే: లైబ్రరీ లేదా సంస్థ చందా తీసుకోవాలి

* లేదా వ్యక్తిగతంగా డబ్బు చెల్లించాలి

అందరికి ఇది సాధ్యపడదు. ముఖ్యంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో పరిశోధకులు, విద్యార్థులు, ప్రజలు శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని పొందలేకపోతున్నారు.

అందుకే **ఓపెన్ యాక్సెస్** came into existence — జ్ఞానం అందరికి అందుబాటులో ఉండాలనే లక్ష్యంతో.

ఓపెన్ యాక్సెస్ - రకాలు

1. గోల్డ్ ఓపెన్ యాక్సెస్ (Gold OA):

వ్యాసం ఓపెన్ యాక్సెస్ జర్నల్‌లోనే ప్రచురించబడుతుంది. ఉచితంగా అందరికీ అందుబాటులో ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు రచయిత ప్రచురణ ఫీజు చెల్లించవలసి వస్తుంది (APC – Article Processing Charge)

2. గ్రీన్ ఓపెన్ యాక్సెస్ (Green OA):

రచయిత తన వ్యాసాన్ని వ్యక్తిగత వెబ్‌సైట్‌లో లేదా సంస్థ రిపాజిటరీలో ఉచితంగా అందుబాటులో పెట్టవచ్చు. ఇది జర్నల్‌లో ప్రచురితమైన వ్యాసం ప్రతి కాకపోయినా, నిపుణులు సమీక్షించిన (పీర్-రివ్యూ) అచ్చుకు ముందు ప్రతి (pre-print) లేదా ప్రచురణకు అంగీకరించిన ప్రతిని ఉచితంగా ఉంటుంది.

3. హైబ్రిడ్ ఓపెన్ యాక్సెస్ (Hybrid OA)

చందా ఉన్న జర్నల్ అయినప్పటికీ, రచయిత ఫీజు చెల్లించి తన వ్యాసాన్ని ఓపెన్ యాక్సెస్‌గా అందుబాటులో పెడతాడు

ఓపెన్ యాక్సెస్ - ప్రయోజనాలు

• ఉచితం – ఎలాంటి ఖర్చు లేకుండా సమాచారం పొందవచ్చు

• అందుబాటు – ప్రపంచంలో ఎక్కడి నుంచైనా ఉపయోగించవచ్చు

• జ్ఞానం వ్యాప్తి – సమాచారాన్ని పంచుకోవడం ద్వారా జ్ఞానం వేగంగా వ్యాపిస్తుంది

• పరిశోధన వృద్ధి – ఇతరులు ఉన్న పరిశోధనపై ఆధారపడి కొత్త పరిశోధనలు చేయగలుగుతారు

• సామాజిక న్యాయం – అన్ని దేశాలవారికీ, బడ్జెట్ పరిమితులు ఉన్నవారికీ సమానమైన జ్ఞాన అవకాశాలు లభిస్తాయి

ప్రాచుర్యంలో ఉన్న ఓపెన్ యాక్సెస్ వేదికలు

• Directory of Open Access Journals (DOAJ)**](https://www.doaj.org)
• PubMed Central (PMC)**](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/)
• arXiv**](https://arxiv.org) – భౌతికశాస్త్రం, గణితం, కంప్యూటర్ సైన్స్
• Shodhganga**](https://shodhganga.inflibnet.ac.in) – భారతీయ థీసిస్‌లు
• Zenodo**](https://zenodo.org) – డేటా, ప్రీప్రింట్లు మొదలైనవి

ఓపెన్ యాక్సెస్‌కు మద్దతిస్తున్న సంస్థలు

• UNESCO
• UGC – University Grants Commission (భారతదేశం)
• CSIR, ICAR, ICMR మొదలైన పరిశోధనా సంస్థలు
• ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు

ఓపెన్ యాక్సెస్** అనేది జ్ఞానానికి గోడల్ని తీసేయడం లాంటిది. ఇది విద్యార్థులకు, అధ్యాపకులకు, పరిశోధకులకు మరియు సర్వసామాన్య ప్రజలకు ఓ వెలుగు మార్గం. అందుకే "జ్ఞానం అందరికి" అనే లక్ష్యంతో ఓపెన్ యాక్సెస్ ఉద్యమం వేగంగా ముందుకెళుతోంది. ఆ ఉద్యమం వివరాలు తరువాత అధ్యాయంలో ఇవ్వబడ్డాయి.